عصارخانه :اثری قدیمی در پشت قلعه اژده ها پیکر

در پشت قلعه اژده ها پیکر لارستان درشهر قدیم لار ضلع شمالی کوی گاله ( دم گاله ) در کنار کفه (زمین ورزشی  ) مجدی نرسیده به صحرای بگال اثر قدیمی به صورت دایره ای  به چشم می خورد .  این اثر که سال ها با قهر طبیعت دست وپنجه نرم کرده است قسمت آن تخریب گردیده است .مصالحی که در آن به کار رفته است از سنگ وساروج می باشد . داخلش از چندین طاق درست شده است . گویا محلی برای کشتارگاه دام  در لار بوده وهمچنین محل گرفتن روغن، به همین خاطر به  عصا رخانه معروف شده است .

یعقوب ( صمد ) کامجو

اختراع سکه لاری در دوره امیر جهانشاه

آنچه که تاکنون درباره ی سکه ی لاری نوشته شده، حاکی از ضرب و رواج آن از قرن دهم ه.ق به بعد است, اما شواهد نشان می دهد که این سکه در قرن نهم ه.ق و به احتمال قریب به یقین با توسعه اقتصادی لارستان و به دستور امیر جهان شاه لاری ضرب شده است. یک سند منحصر نشان می دهد که این سکه در قرن نهم ه.ق در بازار های اقتصادی هندوستان رواج داشته است .نویسنده تاریخ فرشته کتابی درباره ی تاریخ هندوستان در شرح حال خواجه محمد گاوانی از وزرای قدرتمند ملوک دکن که در سال ۸۸۶ ه. قمری از دنیا رفت, نوشته است که هنگام مرک او تعداد بسیاری سکه های لاری در خزانه اش وجود داشته است.

بنابراین میتوان گفت که سکه لاری از قرن نهم ه.ق در بازار های اقتصادی منطقه و حوزه اقیانوس هند رواج داشته است و سکه ای عجیب و بی نظیر محسوب می شود عجیب بودن این سکه به سبب شکل آن است که مفتولی از نقره خالص به شکل قلاب از وسط تا شده استو در دو طرف آم مهر حکام لار حک شده است.ارزش هر یک (لاری) که تا اوایل قرن هیجدهم میلادی در اصفهان رواج داشته معادل دو نیم شاهی بوده است.

نام لاری بعدا برای سکه های مسین جزایر مالدیو انتخاب شد که تا امروز هم ادامه دارد و ارزش هر یک صد عدد برابر یک روپیه است. نمونه های بسیاری از سکه های لار در موزه های ایران و جهان وجود دارد که برای آشنایی شما با آنها به معرفی تعداد ۴۲ عدد سکه و مشخصات آن می پردازیم این بخش برگرقته از مقاله ی آقای زنجانی در مجله هنر و مردم به شماره ی ۱۸۴ و ۱۸۵ است.

سر توماس هربرت که در سال ۱۶۲۷ م/۱۰۳۷ق از لار دیدن کرده، نوشته است:

در نزدیکی بازار لار محلی است که در آنجا ضرب می شود. لاری از مشهور ترین سکه های منطقه است که از نقره خالص ساخته شده است و مفتولی قلابی شکل است. نام پادشاه یا بعضی از آیه های قرآنی بر آن حک می شود و ارزش آن ده پنی است.

پدرو تیکشیرا ، سیاح پرتغالی که اواخر قرن شانزدهم میلادی به نواحی جنوب ایران مسافرت کرده نوشته است :

سکه ای که در لار ضرب می شود،لاری است که از نقره عالی ساخته شده و در تمام نواحی شرقی به خوبی شناخته می شود

عبدالله عقیلی سکه شناس ایرانی درباره ی سکه ی لاری آورده است:

عجیب این است که این نوع وسیله مبادله که پس از بیست قرن بعد از اختراع سکه در قرن شانزدهم و هفدهم میلادی به عرصه تجارت بین الملل پاگذاشته است , از شمال آفریقا تا سواحل شرقی چین، با حسن استقبال مواجه شد و میزان بسیار گسترده ای در تجارت خارجی ایران پذیرفته شد.

برت فاگنر, درباره ی ارزش سکه لاری نوشته است :

در سال ۱۵۲۵ دو نوع سکه لاری موجود بود : یکی (لاری قدیم) معادل با سه تنکه و نه دینار و دیگری(لاری جدید) که معادل با سه تنگه و ده دینار بود.

متاسفانه در بعضی مقالات و نوشته ها ، این سکه را لارین(Larian)نامیده اند که اولین بار آلان به غلط در دایره المعارف اسلامی چاپ لیدن این واژه را به کار برد (ص۶۸۳) و محققان بعدی نیز از او پیروی کردند. بر اساس شواهد قطعی تاریخی نام این سکه( لاری) و جمع آن(لاریات) بوده است.

آقای عبدالله عقیلی سکه شناس معاصر درباره سکه لاری می نویسد:

لاری مفتولی است از نقره خالص که به شکل قلاب از وسط تا شده و به منظور تضمین کیفیت و کمیت آن به مهر حکومت ممهور شده است ؛ و این همان پدیده ای است که پیش از اختراع سکه، در هزاره های اول و دوم پیش از میلاد در بازرگانی های بین شهری و گاهی بین المللی رایج و معمول بود، اماعجیب این است که این نوع وسیله مبادله که بیش از بیست قرن بعد از اختراع سکه در قرن شانزدهم و هفدهم میلادی به عرصه تجارت بین الملل پا گذاشت، از شمال آفریقا تا سواحلشرقی چین همه جا با حسن استقبال مواجه شد و به میزان بسیار گسترده ای در تجارت خارجی ایران پذیرفته شد و در این زمینه دو گمان می رود؛ یکی آن که مردم کشورهای دور دست و غیر مسلمان یا غیر شیعه که بعضی از آنها مانند عثمانی ها و ازبک ها که با ایران روابط خصمانه داشتند مسکوکات ایران را که متضمن فورمول های شیعی و یا عناوین مفاخره آمیز سلاطین بود با اکراه می پذیرفتند و دیگر آنکه شاید خود ایرانیان هم مایل نبودند اسماء جلاله و نام های ائمه که بر سکه ها نقش بسته بود به دست کافران و مردم ناپاک بیفتد. نام لاری از شهر لار گرفته شده که در عصر صفویان مهمترین بار انداز خلیج فارس و یکی از مراکز عمده تجارت خارجی ایران بود و تاریخ کهنه ترین نمونه هایی که از این مسکوک به دست آمده از زمان شاه اسماعیل اول جلوتر نمیرود، اما اینکه این مضروبات را برای اولین بار چه کسی به جریان انداخته روشن نیست. به روایت اولئاریوس اولین لاری در زمان شاه اسماعیل اول ضرب شده اند ، ولی رابینو با این نظر موافق نیست و می گوید: این مسکوک را غالب شیوخ خلیج فارس ضرب می کرده اند و احتمالا همان طویل الحصه قرمطی هاست. آن چه ار آن نمونه های موجود در موزه ها می توان فهمید این است که اولین لاری ها را حکمران لار و شاهان هرموز در اوایل عصر صفوی به جریان گذاشته اند که از آن جمله است فرخ شاه(۹۴۷۱-۱۰۱۰ ه.ق) از سلغر شاهیان، یک سیاح اسپانیایی به نام گاسپاربالبی در یادداشت خود به عنوان سفر به هند شرقی می نویسد:اولین کسی که به ضرب لاری آغاز کرد پادشاه لار بود{لاری}هم اکنون پس از مرگ ابراهیم خان که در دربار شاه طهماسب اول احتمالا مسموم شد در این شهر ضرب می شود. نام لاری صحت گفته این جهانگرد را تایید می کند. چون مسلم است که این وسیله مبادله در لار ابتکار شده که آن را لاری می نامند .هر چند که بعد ها در چندین شهر ایران نیز به ضرب آن مبادرت نموده اند جنس (لاری) آنطور که گفته شده از سیم خالص بود و وزن نمونه هایی که از سلغرشاهیان هرموز باقیمانده بین ۶۹ تا ۵/۷۵ کندم است در حالی که لاری ها ی اولین پادشاهان صفوی ۷۲ گندم و از آن شاه عباس اول بین ۷۴ تا ۵/۷۵ گندم وزن دارد.از نمونه های موجود آشکار است که برای ساختن اولین لاری های بر مهر معمولی استفاده میشده که نقش کامل و خوانایی بر مضروبات بجا نمی گذاشته اند.. به همین علت بعد ها مهر دراز و باریکی را اختصاصا برای ضرب لاری ساخته و به کار برده اند.